Chiến thắng của Anora tại gần như mọi giải thưởng điện ảnh, trong đó có giải Oscar danh giá, là chiến thắng của dòng phim độc lập, của những công nhân tình dục (sex worker), và hơn hết, của phụ nữ tầng lớp lao động.
Gia đình em có biết em làm vũ nữ thoát y không? Họ biết mà vẫn để em làm cơ à?
Thế gia đình anh có biết anh đến đây vui chơi không?
Ani, hay Anora (tên mà cô nhất định không dùng), đanh đá đáp trả một vị khách, trong khi vẫn đang khỏa thân, uốn éo trên đùi hắn ta.
Những cảnh phim đầu tiên hé lộ cuộc sống của nhân vật tiêu đề do Mikey Madison thủ vai: Ani là một vũ nữ thoát y làm việc tại một hộp đêm ở New York. Cô đi qua lại, bắt chuyện với những gã đàn ông đáng tuổi cha chú và mời họ vào phòng kín, nơi “công việc” thực sự diễn ra. Ngoài những lúc có khách, Ani cũng tám chuyện, ăn vặt, thậm chí là tham gia vào “drama công sở”.
Sẽ không có gì thay đổi nếu như đêm đó, “hoàng tử” của cô không xuất hiện.
Vanya (Mark Eydelshteyn), anh công tử con nhà tài phiệt người Nga đến hộp đêm và đòi được một cô gái biết nói tiếng Nga phục vụ. Trùng hợp sao Ani lại có gốc gác Nga, nên cô được chỉ định tiếp vị khách đặc biệt này. Hết nhảy múa, uống rượu rồi đến nhà “phục vụ” riêng, Ani nhanh chóng thân thiết với Vanya đến mức anh thuê cô làm bạn gái riêng một tuần, rồi ngay khi đang đưa nàng đi chơi, Vanya bất ngờ cầu hôn. Và thế là họ cưới nhau trong ánh đèn Las Vegas, một khung cảnh không thể rực rỡ hơn.
Nhiều khán giả sẽ thấy cốt truyện của Anora “quen quen”, thậm chí na ná Mai – một bộ phim của Việt Nam. Ani cũng gợi nhớ đến nhiều nhân vật nữ biểu tượng của dòng phim tình cảm lãng mạn hiện đại, như cô gái gọi Vivian Ward trong Pretty Woman, hay Geum Jan-di của Vườn Sao Băng. Điểm chung của họ xuất thân lao động nhưng có lòng dũng cảm, tính cách bộc trực và khát khao thay đổi chứ không “xinh mà vô tích sự” (ở thời điểm những năm 2000, đây đã là một bước tiến trong xây dựng nhân vật nữ). Ngay cả đến nay, đây vẫn là công thức ăn tiền mà lâu lâu khán giả lại bắt gặp trên phim truyền hình.
Nhưng đạo diễn Sean Baker không phải là một nhà làm phim đơn giản. Cái kết hạnh phúc theo motif Lọ Lem – Hoàng tử xuất hiện chỉ sau 45 phút Anora được trình chiếu. Khán giả nào tặc lưỡi ngạo mạn rằng có thể đoán được kết phim và bỏ về thì họ đã bỏ qua cả một chuyến tàu lượn cảm xúc.
Anora được nhận xét là “khiến cho Pretty Woman trông như một phim Disney”
Thay vì “hạnh phúc mãi mãi về sau”, cuộc hôn nhân của Ani và Vanya bị cha mẹ tài phiệt phản đối kịch liệt. Cậu quý tử Vanya, hóa ra chẳng phải hoàng tử trong bộ giáp mà là một mama boy trong bộ quần áo hàng hiệu quá cỡ, bỏ Ani mà chạy ngay khi nghe tin cha mẹ sẽ đến Mỹ ép ly hôn.
Chẳng có câu chuyện cổ tích nào ở đây. Những người bên lề xã hội, làm cái nghề bị khinh miệt như Ani, đơn giản là không thể bước chân vào một gia đình giàu có, ngay cả khi tấm vé của cô có là giấy đăng kí kết hôn.
Phụ nữ cần tiền hay cần tình yêu?
Có điều, tại sao một người tự lập, trải đời như Ani, dường như đã tiếp xúc với mọi loại đàn ông, lại dễ dàng tin vào những hứa hẹn của thằng nhóc kém tuổi, mặt vẫn còn mụn trứng cá? Phải chăng cô đồng ý kết hôn vì yêu tài sản của Vanya, hay là cô đã phải lòng cậu trai này?
Trong phim ảnh, phụ nữ dường như luôn được khắc họa hoặc là thực dụng chạy theo tiền bạc, hoặc là ngây thơ tin vào tình yêu. Nếu may mắn, ta có cái kết khá vô thực theo kiểu rom-com (hài-lãng mạn). Còn nếu phim theo hướng “hiện thực”, ta có một tình yêu dang dở, bị đánh gục bởi khoảng cách giai cấp, như Mai của Trấn Thành.
Anora cho khán giả một câu trả lời phức tạp, nhưng gần hơn với nhiều phụ nữ ngoài kia.
Nếu tất cả chỉ vì tiền, thì có lẽ ở hồi sau của phim, Ani đã sẵn sàng ngã một cái giá thật cao để ly hôn rồi cuỗm tiền mà đi. Đằng này, cô nhất định tìm Vanya để bảo vệ cuộc hôn nhân chớm nở. Cũng khó mà nói Ani hoàn toàn yêu con người Vanya, bởi những gì họ làm trong vài tuần ngắn ngủi quen nhau chỉ là làm tình, hút thuốc và tiệc tùng.
Có lẽ điều cô yêu chính là sự an toàn mà Vanya mang lại, cùng với tính tình (cũng là đặc quyền) vô lo vô nghĩ của cậu ta – trái ngược hoàn toàn với cuộc sống bấp bênh và luôn phải giành giật của Ani. Vanya trẻ hơn, và không hỏi cô những câu khiếm nhã như những gã trung niên vẫn lui tới vũ trường. Bên cậu ta, cô được tạm quên nỗi lo mưu sinh và cơn mệt mỏi khi ngủ gật trên chuyến tàu khuya. Có gì sai khi một phụ nữ mong muốn được chăm sóc, nhất là khi chính kế sinh nhai đã gieo vào lòng họ ước mơ nhỏ nhoi đó? Nhất là khi mới biết nhận thức, cô ấy đã được dạy mình không bằng đàn ông, nên tốt nhất là “chọn lấy chồng giàu”?
Cái kết “buồn đến tan nát”
Anora là một phim khá “ồn ào” – gần một nửa phim, ta chẳng biết chuyện gì đang xảy ra ngoài những tiếng sỉ vả chồng chéo của cả những người nghèo và người giàu. Phim cũng đã có thể đã kết thúc trọn vẹn bằng màn chửi bới giữa Ani và mẹ Vanya ngay sau khi đôi vợ chồng “hụt” ký vào đơn ly hôn. Sean Baker chọn một phần kết khó hiểu và gần như tĩnh lặng, chỉ có tuyết trắng, Brooklyn xám xịt, tiếng động cơ của chiếc xe cũ kĩ và các nhân vật trở nên kiệm lời. Một nốt trầm cuối, ngân thêm chiều sâu cho bộ phim, khiến phim càng đau lòng hơn khi ngẫm lại.
Ở đây, ta được lí giải về sự xuất hiện của Igor, tay sai nhập cư gốc Nga của gia đình Vanya, một nhân vật có vẻ đần độn, và không thực sự đóng góp quá nhiều vào cốt truyện trước đó.
Nếu không có Garnick lúc đó, anh có thể đã cưỡng hiếp tôi rồi
Cưỡng hiếp ư? Nhưng tại sao tôi lại cưỡng hiếp cô làm gì?
Vì anh có đôi mắt của kẻ hiếp dâm
Ani dễ dàng quy chụp Igor là một kẻ hiếp dâm, dù thật ra anh chẳng hề cố ý phương hại đến cô. Sự bất cẩn của người giàu đẩy họ, những người lao động, vào những giành giật và hiểu lầm không đáng có, để rồi họ cũng tự gây rắc rối cho nhau.
Qua những va chạm của các tầng lớp trên nền cảnh New York, không khó để nhận ra các mối quan hệ trong phim hình thành từ sự trao đổi lợi ích qua lại. Chua xót làm sao khi việc kết hôn với Ani là hệ trọng, còn đối với Vanya cũng chỉ như sử dụng một dịch vụ có trả phí. Ly hôn tức là kết thúc dịch vụ, Ani được trả khoản tiền “phí hôn nhân” và lời cảm ơn vì đã “khiến chuyến đi Mỹ cuối cùng của Vanya thật vui.”
Chỉ riêng có Igor là không tuân theo quy luật này. Anh chàng Nga ngố, chứng kiến toàn bộ cuộc bể dâu, sẵn sàng đứng lên yêu cầu Ani được nhận lời xin lỗi, mặc dù biết rằng có thể làm phật ý người đang thuê mình. Và, trong một cái kết khó ngờ tới, anh lén lấy chiếc nhẫn cưới trước đó đã bị tịch thu, trả lại cho Ani, dù anh chẳng cần làm thế.
Còn Ani, chẳng biết là do biết ơn, do cảm động, do thấy tội lỗi, hay do cô vốn đã quen với việc “có qua có lại”, mà trèo lên người Igor, làm việc mà cô giỏi nhất, việc đã giúp cô kiếm sống. Chỉ biết rằng khi người đàn ông ấy nhìn vào sâu vào mắt cô, vuốt ve gương mặt thay vì cơ thể cô như những gã đàn ông khác, Ani, dù mạnh mẽ và đanh đá ngay cả trong khi lòng tự trọng bị tước đoạt, dám mắng vào mặt những kẻ giàu có lố bịch, bây giờ cũng gục xuống và khóc thành tiếng, lần đầu tiên trong cả bộ phim.
Không phải tình yêu, Anora sau cùng là một bộ phim về tình người, về sự mong manh của những phụ nữ làm công việc tình dục (sex work) mà may thay, đạo diễn Sean Baker đã thể hiện thật tinh tế và nhân văn.
Nếu yêu thích Anora, bạn cũng có thể xem những phim sau đây: An Education (2009), An Easy Girl (2019), Little Women (2019)
Mướp
for all the women who have made me who I am
