Mùa World Cup 2026 này, chỉ cần lướt qua vài trang giải trí là sẽ bắt gặp hàng loạt bài viết về “dàn WAGs nổi bật” xuất hiện bên lề các trận đấu. Antonela Roccuzzo sánh vai Victoria Beckham tại một sự kiện ở Miami được đưa tin rầm rộ như một khoảnh khắc thời trang đáng nhớ của giải đấu. Georgina Rodríguez chọn diện trang phục của thương hiệu do chính mình sáng lập thay vì khoác áo đấu Bồ Đào Nha khi lên khán đài cổ vũ Ronaldo, và lựa chọn đó cũng đủ để trở thành một câu chuyện được khai thác kỹ lưỡng.
Các trang tin từ lâu đã quen gọi tên nhóm vợ và bạn gái cầu thủ/vận động viên nam bằng “WAGs” (Wife and Girlfriends), nhưng vì sao suốt gần bốn thập kỷ tồn tại, chưa từng có một từ tương đương nào được dùng phổ biến để gọi tên bạn đời của các nữ vận động viên?
Một cái tên nổi lên từ việc đổ lỗi
Ghi nhận sớm nhất mà giới nghiên cứu ngôn ngữ tìm được cho thấy “WAGs” từng xuất hiện trên một tờ báo địa phương ở Dundee, Scotland, vào năm 1987, khi phóng viên dùng từ này để gọi vợ và bạn gái của các cầu thủ Dundee United trong chuyến đi thi đấu chung kết UEFA Cup tại Thụy Điển. Phải đến năm 2002, cụm từ mới thực sự được đưa vào lịch sử báo chí quốc tế, khi tờ Sunday Telegraph tường thuật rằng nhân viên một khu nghỉ dưỡng ở Dubai đã đặt biệt danh này cho vợ con của tuyển thủ Anh trong một kỳ nghỉ trước thềm World Cup.
Phải chờ đến năm 2006, khi tuyển Anh đóng quân tại thị trấn Baden-Baden của Đức trong suốt kỳ World Cup, WAGs mới bùng nổ thành một hiện tượng văn hóa đại chúng thực thụ. Báo chí Anh dành lượng tin bài khổng lồ để theo dõi lịch mua sắm, những bữa tối và các buổi tụ tập của vợ con cầu thủ, đến mức Victoria Beckham được tờ New Yorker gọi là biểu tượng hàng đầu của cả nhóm. Điều đáng chú ý hơn cả là ngay từ thời điểm đó, cụm từ này đã gắn chặt với một câu chuyện đổ lỗi quen thuộc. Hậu vệ Rio Ferdinand từng công khai cho rằng sự có mặt của vợ con tại Baden-Baden đã biến cả giải đấu thành một mớ hỗn loạn, làm xao nhãng tinh thần thi đấu và góp phần khiến tuyển Anh dừng bước ngay ở tứ kết. Tiền vệ Roy Keane, ở một kỳ giải trước đó, cũng từng quy phong độ sa sút của toàn đội cho việc đồng đội bị cuốn theo lối sống vật chất của bạn đời.
Ngay từ điểm xuất phát, WAGs chưa bao giờ là một nhãn dán trung tính dành cho “vợ và bạn gái” của cầu thủ. Nó ra đời song song với một cơ chế quen thuộc trong thế giới thể thao nam giới: mỗi khi một đội tuyển toàn nam thi đấu sa sút, luôn có sẵn một nhóm phụ nữ đứng đủ gần để gánh lấy một phần trách nhiệm thay cho những người đàn ông trên sân.
Vậy đàn ông có một cái tên tương ứng không?
Theo logic ngôn ngữ thông thường, hễ có một cụm từ mô tả nhóm người ở vị trí này, hẳn cũng phải tồn tại một cụm từ dành cho nhóm người ở vị trí đối xứng. Trên lý thuyết, cụm từ đó có tồn tại thật. Nó viết tắt là HABs, Husbands and Boyfriends, dùng để gọi chồng và bạn trai của các nữ vận động viên, như Yahoo Lifestyle từng nhắc đến. Nhưng khác hẳn WAGs, HABs gần như vô hình trong nhận thức đại chúng suốt phần lớn lịch sử tồn tại của nó.
Một cây bút của tờ Harvard Independent lý giải khoảng cách này bằng một quan sát khá thẳng thắn. Chồng và bạn trai của các vận động viên nữ hàng đầu hiếm khi nhận được sự chú ý truyền thông hay xây dựng được lượng người hâm mộ riêng theo cách các WAGs vẫn làm, phong cách thời trang hay lịch trình xuất hiện của họ cũng chưa từng bị soi xét ở cùng một cường độ. Theo phân tích trên Harvard Independent, hiện tượng này phản ánh một sự bất cân xứng rộng hơn trong toàn ngành thể thao, nơi các giải đấu nam vẫn nắm giữ phần lớn nguồn tiền và sự chú ý của giới truyền thông, còn thể thao nữ vẫn phải tranh đấu để được công nhận ở mức cơ bản nhất.
Đáng chú ý là cụm từ HABs chỉ mới bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn trong vài năm gần đây, đúng vào giai đoạn thể thao nữ tại Mỹ và châu Âu bắt đầu thu hút lượng khán giả và nguồn đầu tư lớn chưa từng có trước đó. Bạn trai của vận động viên điền kinh Tara Davis-Woodhall từng gây chú ý khi ăn mừng cuồng nhiệt lúc cô giành huy chương vàng nhảy xa tại Olympic Paris, và bạn trai của ngôi sao WNBA Caitlin Clark cũng dần được gọi tên trên các trang thể thao Mỹ, theo tường thuật của Yahoo Lifestyle. Một chuyên gia về quản trị thể thao tại Đại học Connecticut nhận định trong cùng bài viết rằng hiện tượng này gắn liền trực tiếp với việc xã hội bắt đầu đầu tư sự quan tâm nghiêm túc hơn cho các vận động viên nữ, thay vì chỉ xem thành tích của họ như một phần phụ của thể thao nói chung.
Khi chính vận động viên nữ cũng bị gọi nhầm thành “vợ của”
Khoảng cách giữa hai khái niệm còn thể hiện rõ hơn qua một dạng nhầm lẫn khác, mang tính biểu tượng nhiều hơn cả câu chuyện về mức độ nổi tiếng. Năm 2019, khi tuyển nữ Mỹ vô địch World Cup, một bài đăng bàn về đội hình từng gọi cựu tuyển thủ Julie Ertz là “vợ của” cầu thủ NFL Zach Ertz, trong khi chính cô mới là vận động viên bóng đá chuyên nghiệp được nhắc đến trong bối cảnh đó, một chi tiết được Yahoo Lifestyle dẫn lại. Ertz khi đó đang là hậu vệ trụ cột của một đội tuyển vừa vô địch thế giới, vậy mà vẫn bị thu gọn lại thành phần phụ trong câu chuyện của chồng mình, một cầu thủ chơi ở một môn thể thao hoàn toàn khác.
Ví dụ này cho thấy vấn đề không nằm ở việc có hay không có một từ gọi tên nhóm “HABs”. Vấn đề nằm ở phản xạ ngôn ngữ mặc định đã ăn sâu vào cách truyền thông thể thao vận hành: hễ có một người đàn ông và một người phụ nữ đứng cạnh nhau trong không gian thể thao, thành tựu gần như tự động được gán cho người đàn ông, còn vai trò “đi kèm” được gán cho người phụ nữ, bất kể ai mới thực sự là vận động viên trong câu chuyện đó.
Vậy điều này có liên quan gì đến chúng ta?
Quay lại với mùa World Cup đang diễn ra, khi các trang tin Việt Nam vẫn đều đặn đăng bài về dàn WAGs của các đội tuyển, có một câu hỏi đáng để dừng lại một chút trước khi lướt sang bài viết tiếp theo. Có bao nhiêu người trong chúng ta nhớ được tên vài cầu thủ đang thi đấu ở giải vô địch bóng đá nữ quốc gia, so với số người có thể kể vanh vách Georgina đã mặc gì tuần trước? Có tòa soạn thể thao Việt Nam nào từng dành hẳn một bài viết cho bạn trai hay chồng của một nữ vận động viên Việt Nam đang thi đấu quốc tế chưa?
Câu trả lời, phần lớn, nằm ngay trong việc tiếng Việt còn chưa buồn dịch từ “WAGs” ra một từ bản địa, trong khi khái niệm đối xứng của nó thậm chí chưa từng được nhắc đến trong bất kỳ cuộc trò chuyện nào ở đây. Ngôn ngữ luôn phản ánh khá trung thực những gì một xã hội thực sự quan tâm, và trong trường hợp này, sự vắng mặt của một từ ngữ cũng là một câu trả lời, rõ ràng không kém gì sự có mặt của nó.
