Giới tính, Giới và Xu hướng tính dục – khác nhau như thế nào?

Lần đầu tiên tôi học về những khái niệm này là khi đang học năm nhất đại học. Hồi đó tôi định học làm phim, nhưng sau khi được học một buổi về giới tính xã hội tôi quyết định thay đổi chuyên ngành học sang giới tính xã hội.

Chắc có lẽ bạn cũng đã từng tìm hiểu về những khái niệm trên Internet, nhưng tôi đoán nhiều người hẳn đã bỏ cuộc, bởi những trang web và bài viết dài dòng và khó hiểu. Ở Việt Nam, giáo dục giới tính vẫn chưa được chú trọng và không có ngành về giới tính xã hội. Xã hội vẫn còn nhiều kỳ thị và phân biệt đối xử về giới và xu hướng tính dục. Tuy ngày nay, mọi người đã nói chuyện cởi mở hơn, nhưng vẫn cần có chương trình giáo dục giới tính trong trường học để phát triển bình đẳng giới. Bài viết sẽ cung cấp những định nghĩa cơ bản, giúp bạn có cái nhìn cởi mở và đúng đắn hơn về chủ đề giới tính và xu hướng tính dục.

Giới tính là đặc điểm sinh học, ví dụ như vùng kín, nội tiết tố, sinh dục, sinh sản,…Tôi học điều này trong lớp đại cương về giới tính xã hội. Giáo sư của tôi từng nói : “Giới tính là cái ở giữa hai chân của bạn.” Từ đó đến giờ, tôi vẫn nói câu đó để giúp mọi người phân biệt giới tính với giới, vì nhiều người vẫn nghĩ rằng hai từ này giống nhau và có thể được sử dụng như nhau. Chúng ta thường nghĩ ngay đến nam giới và nữ giới khi nhắc về giới tính, song đó là những suy nghĩ và hiểu biết hạn hẹp. Giới tính cũng không phải là nhị phân (binary). Cứ khoảng 1 trong số 2,000 trẻ em là liên giới tính (intersex) – tức là người có thể có đặc điểm cơ quan sinh dục và sinh sản của cả hai giới tính nam và nữ. Điều này rất là bình thường nhưng vì định kiến xã hội nên họ bị miệt thị.

Giới là một khái niệm kiến tạo xã hội (social constructed). Giới bao gồm nhiều khái niệm liên quan như: bản dạng giới (Gender Identity) và cách thể hiện giới (Gender Expression). Bản dạng giới là cách chúng ta nghĩ về giới của mình, cách ta nhận thức giới của bản thân. Chúng ta thường nghĩ chỉ có hai giới (đàn ông và phụ nữ) theo hệ nhị nguyên giới, nhưng sự thật không phải vậy. Có nhiều loại bản dạng giới như: người hợp giới (cis-gender), chuyển giới (transgender), phi nhị nguyên giới (non-binary),… Chúng ta thể hiện giới thông qua ngoại hình: trang điểm, quần áo, kiểu tóc,… Xã hội “phân công” vai trò giới tính, thái độ, hành vi ứng xử và các giá trị tương ứng với mỗi giới, đó là một ví dụ về vai trò giới. Vai trò giới (gender role) bắt buộc mọi người phải phù hợp theo giới của mình và từ đó, những tạo ra áp lực xã hội. Bạn có nghe câu: “Đàn bà xó bếp” chưa? Xã hội cho rằng đàn ông phải mạnh mẽ, không có thể yếu ớt.

Xu hướng tính dục là sự hấp dẫn tình dục và tình cảm lãng mạn. Hấp dẫn tình dục là khi một người cảm giác hay mong muốn về tình dục với một người nào đó. Hấp dẫn tình cảm lãng mạn là khi chúng ta muốn có đôi, có cặp. Có nhiều loại thu hút như sự hấp dẫn về ngoại hình (aesthetic attraction), tiếp xúc vật lý (physical attraction), tình bạn (platonic attraction), cảm xúc (emotional attraction) và trí tuệ (intellectual attraction). Trên toàn cầu, có nhiều xu hướng tính dục, phổ biến nhất là dị tính (heterosexual), đồng tính (homosexual), hay song tính (bisexual), song ít người biết đến vô tính (asexual) hay toàn tính (pansexual).

Ta cần phải nghĩ về giới, giới tính, xu hướng tính dục giống như một quang phổ – đều có thể thường xuyên thay đổi trong cuộc đời mỗi người. Việc thay đổi bản dạng giới hay xu hướng tính dục là một điều rất bình thường. Như bản thân tôi vẫn luôn khám phá xu hướng tính dục của mình. Trước đây tôi phát hiện tôi là người toàn tính nhưng gần đây tôi nhận ra rằng mình là người vô tính và toàn tính.