“Ơ, trên mặt em dính gì kìa? Để anh lau đi cho!”
Thứ dính trên mặt tôi mà anh bạn trai vừa ngỡ ngàng chỉ ra, thực ra là một vệt kem che khuyết điểm tôi quệt vội trước khi ra ngoài để phủ đi nốt mụn đang đỏ lên. Tôi phì cười. Một lần hiếm hoi tôi dùng mỹ phẩm khi đi chơi với anh, anh lại tưởng tôi bôi nhầm cái gì lên mặt. Tôi hẳn phải vụng về và “thiếu nữ tính” đến mức chẳng biết tán kem cho mịn, cho đều.
Trước khi quen anh, và có lẽ về sau này cũng vậy, tôi hiếm khi trang điểm khi ra ngoài đi chơi, đi hẹn hò. Với tôi, việc làm đẹp bằng các loại mỹ phẩm và dụng cụ trang điểm thực sự là một tài năng – tôi nể phục những người có thể khéo léo điểm tô và nâng cấp diện mạo của mình bằng những lớp make-up, và biết rằng bản thân mình không có khả năng đó. Những bức ảnh tôi dùng cho các tài khoản trên các ứng dụng hẹn hò cũng không khác chính tôi bên ngoài là mấy, thường là với chỉ một lớp son cho vừa đủ tươi tắn, hoặc không gì cả.
Sẽ thật khó để làm một phép so sánh rằng giữa những người đăng ảnh không trang điểm như tôi và những người tạo dáng chụp ảnh khi đã trang điểm kỹ càng, ai nhận được nhiều lượt “quẹt phải” hơn trên các nền tảng ghép đôi. Nhưng tôi biết một điều chắc chắn: những người đã “like” tôi và thực sự nói chuyện, gặp gỡ, ít người đưa ra lựa chọn đó dựa trên độ lấp lánh trong những khung hình, mà phần nhiều là vì lời giới thiệu của tôi và vì những sở thích chung.
Tôi cũng thử làm một “thí nghiệm” nho nhỏ với chính mình trên Hinge – một ứng dụng cho phép người dùng biết đối phương đã thích tấm ảnh nào trong số 6 tấm được trưng ra trên profile. Kết quả không quá bất ngờ, khi bức hình của tôi được thích nhiều nhất bởi những người dùng nam giới là ở một lần đi sự kiện, với chiếc váy dạ hội và lớp trang điểm cầu kỳ. Những hình ảnh đời thường hơn với khuôn mặt mộc, dẫu có được bạn bè khen là chân thực và rạng rỡ đến đâu, cũng nhận về ít lượt yêu thích hơn.
Việc này không làm tôi thấy tự ti về bản thân, nhưng nhắc tôi nhớ một điều: những chuẩn mực xã hội về cái đẹp của nữ giới vẫn còn tồn tại, dù là ngoài đời hay trên mạng. Những câu nói kiểu như “Không có người phụ nữ xấu, chỉ có người phụ nữ không biết làm đẹp” đặt nữ giới vào những khuôn mẫu chật hẹp, nơi họ bị hạn chế bởi những kỳ vọng mang tính định kiến giới. Con gái thì phải “đẹp”, và cái đẹp ấy trước tiên nằm ở tông màu da, hình dáng mũi, đường kẻ mắt, màu son môi. Nhan sắc trở thành một chuẩn mực tối thượng cho sự nữ tính, và việc trang điểm là một hành động “trình diễn giới” (gender performativity).
Những hình mẫu cho cái đẹp liên tục xuất hiện trên truyền thông cũng xây dựng nhưng định nghĩa và quy chuẩn khác nhau về cái đẹp. Không dừng lại ở đó, chúng còn dẫn đến những áp lực và thậm chí là mặc cảm về ngoại hình. Chỉnh sửa ảnh cho lung linh hơn, trang điểm để che bớt đi những khuyết điểm, hay bất kỳ nỗ lực nào khác để thay đổi vẻ bề ngoài là những cách đối phó thường gặp trước miệt thị và mặc cảm ngoại hình.
Thế nhưng việc không trang điểm cũng mang những nhãn dán. Những diễn ngôn mới về phụ nữ có thể gọi tên người con gái ra đường không trang điểm là dũng cảm, là tự tin, là phóng khoáng,… là bất cứ từ ngữ nào khiến cô gái đó được thần thánh hoá, vượt ra ngoài những rào cản và khuôn khổ. Tưởng chừng như mang lại ý nghĩa tích cực về việc trao quyền và giải phóng phụ nữ, nhưng diễn ngôn này lại vô tình đặt phụ nữ ở hai cực đối nghịch nhau: hoặc bạn lộng lẫy phấn son như phụ nữ xưa nay vẫn làm, hoặc bạn để khuôn mặt tự nhiên như một biểu tượng của sự vị nữ.
Phải thừa nhận rằng, bản thân tôi có lựa chọn không trang điểm như một sự phản kháng với những kỳ vọng mang tính rập khuôn về giới tính. Việc từ chối tuân theo một số quy chuẩn nhất định khiến tôi cảm thấy độc lập, phần nào thoát khỏi những khuôn mẫu truyền thống về vai trò giới có thể chi phối trải nghiệm hẹn hò của tôi. Nhưng điều đó không có nghĩa là quyết định của tôi tốt hơn hoặc hay hơn những người phụ nữ khác. Trong mọi mối quan hệ, chúng ta nên được quyền lựa chọn cách thể hiện phù hợp nhất với bản thân mình, không ganh đua, không phán xét.
Tôi vẫn sẽ hết lời tán dương những người bạn trang điểm cầu kỳ, chỉn chu nếu đó là điều họ thích, và cũng sẽ rất vui nếu được bạn trai hay hội chị em nhận ra một màu son mới tôi dùng cho dịp đặc biệt. Chẳng ai lại không thích những lời khen, kể cả lời khen về ngoại hình. Nhưng trên hết, ai cũng nên được đẹp theo cách của riêng mình.
Trong những cuộc gặp mặt, hẹn hò, thực ra chưa từng có ai hỏi tôi hay nhắc đến việc trang điểm hay không. Chúng tôi tập trung vào những niềm vui, những điều thú vị đang có với nhau, hơn là phô diễn những điều vốn không phải quan tâm hay thế mạnh của mình. Bài học tiếp theo mà tôi nhận được là, mỗi cá nhân hay mỗi mối quan hệ đều có thể đặt ra những chuẩn mực về cái đẹp của riêng mình, và điều đó có thể giống hoặc khác những quy chuẩn xã hội vốn có.
Hà Thu
I write with care and kindness. I write for care and kindness to reach further.
