“Xong rồi em nhé” , chị thợ cắt tóc nói với tôi, trong câu chữ có tiếng thở phào: “Lần này cho chị đề bài khó quá”.
Tôi mở mắt, mất đến 10 giây để định thần và nhận ra con bé trong gương chính là mình. Tóc tôi chưa bao giờ ngắn đến thế: những sợi tóc hai bên giờ chỉ chớm qua tai, tóc đằng sau ngang gáy, còn tóc mái lửng lơ giữa trán, cố với tới hàng lông mày nhưng không thể.
Rời tiệm cắt tóc, tôi thấy nơm nớp lo lắng như thể mình vẫn là đứa trẻ nghịch dại: “Liệu bố mẹ sẽ phản ứng sao đây?”, “Liệu có ai chê mình xấu không?”…
Từ khi rũ bỏ kiểu tóc dài vào năm lớp 6, tôi đã thử nghiệm nhiều kiểu tóc ngắn khác nhau, từ ngắn vừa, ngắn xoăn, đến không-thể-ngắn-hơn. Tôi trở thành khách quen cứ vài tháng lại xuất hiện một lần ở salon tóc, song chưa lần nào tôi bước vào cánh cửa salon mà cảm thấy an tâm. Cắt tóc với tôi luôn là trò chơi mạo hiểm. Tóc dài thì dễ tạo kiểu, dễ biến tấu nếu chẳng may “fail”, còn một khi đã cắt ngắn thì chỉ có hai lựa chọn: hoặc là chấp nhận, hoặc là đội mũ chờ tóc dài ra. Leena Dong, một Tiktoker gốc Việt đã từng đăng tải một video “khuyên” chị em đừng thấy người nổi tiếng tóc ngắn mà cắt theo: “Đừng cắt tóc ngắn chị em à, tui tưởng trông tui sẽ xinh nhưng nhìn này, trông tui có khác gì các mẹ không?”.
Là con gái Á Đông, tôi được dạy tóc là tài sản quý giá của phụ nữ. Những quảng cáo dầu gội đầu luôn nói với tôi rằng phải có một mái tóc dài, dày và chắc khỏe thì mới có thể tự tin bước ra đường. Để dám cắt kiểu tóc “Bixie” siêu ngắn như hiện tại, tôi cũng đã mất hàng tháng trời phân vân, nuối tiếc mái tóc dài đã mất công chăm. Đó là cảm giác tội lỗi, như thể khoảnh khắc cây kéo xoẹt ngang qua lọn tóc đen cũng là lúc tôi giã từ nét đẹp sẵn để đổi lấy một sở thích bốc đồng.
Ngay cả khi đã cảm thấy thoải mái với diện mạo mới trong gương, tôi vẫn phải đối mặt với những lời “khen” ác ý. Ngày đầu tiên tôi đến trường với kiểu tóc mới, những người bạn cùng lớp đã chụp ảnh tôi đăng lên story, với dòng caption có từ khóa “đẹp trai”. Mỉa mai làm sao: tóc mới của tôi, dù có đẹp, cũng đẹp theo cái cách mà không cô gái nào mong muốn. Nhiều người còn đùa rằng hẳn tôi muốn “chuyển giới”, hay là “chơi les”, nên mới để tóc như vậy. Tất nhiên tôi không phí thời gian thanh minh với họ về xu hướng tính dục, nhưng bấy nhiêu cũng đủ để tôi nhận ra những chuẩn mực cái đẹp thắt chặt lấy mái tóc của mình.
Đáng buồn hơn nữa, phần lớn những chuẩn mực đó lại được đặt ra bởi nam giới. Đầu năm nay, một đoạn clip với tiêu đề “Càng nữ tính, càng được yêu” của một Influencer nổi lên trên mạng xã hội, trong đó anh ta nói rất rõ ràng: “Con trai rất thích con gái để tóc dài, màu đen hoặc là màu nâu trầm”. Để lấy được sự chú ý của đàn ông, phụ nữ bị áp lực phải “nữ tính”, cái vẻ “nữ tính” trong hình hài của mái tóc dài. Ở chiều ngược lại, những phụ nữ tóc ngắn như tôi thường bị xét nét và đóng khung là những kẻ quá nổi loạn, quá mạnh mẽ, thiếu nữ tính và chẳng ai thèm yêu. Điều này phần nào lí giải vì sao nhiều cô gái chỉ cắt tóc ngắn khi trải qua biến cố như chia tay bạn trai, hoặc muốn “lột xác” bản thân.
Có bao nhiêu rủi ro như thế, mà sao tôi vẫn chọn để tóc ngắn? Phải thật lòng, ban đầu tôi cắt tóc như một cách nổi loạn chống lại những định kiến bủa vây lấy mình. Tôi cũng từng muốn mình trông thật phóng khoáng và độc lập như cô ca sĩ người Pháp tôi hâm mộ. Giờ đây tôi hiểu phụ nữ không cần phải cắt tóc chỉ để chứng minh sức mạnh của mình, bởi kiểu tóc không nên là thứ nói lên tính cách hay khả năng của một người.
Song, tôi vẫn chọn giữ tóc ngắn bởi đã dần phải lòng diện mạo mình trước gương với lọn tóc xoăn xoăn đa phần lớn thời gian chỉ chớm vai. Với mái tóc ngắn, tôi được là chính mình, được viết nên chuẩn mực vẻ đẹp của riêng mình và không phải gò bó bản thân trong định nghĩa chật hẹp về “sự nữ tính” hay chạy đua để vừa mắt đàn ông. Cho dù đôi khi tóc tai tôi có lởm chởm hay rối bù, tôi vẫn tự tin bước ra đường, biết rằng mình vẫn là một người phụ nữ trọn vẹn mà không cần phải hành xử để đồng nhất bản thân với định kiến về kiểu tóc. Tôi tin vẫn sẽ có người cảm mến tôi, bằng tính cách, sự chân thành và hoài bão, cho dù tóc tôi có mang màu gì hay dài bao nhiêu. Tôi cũng không đợi một người đàn ông khen ngợi hay chia tay mình rồi mới quyết định kiểu tóc, bởi tôi biết tôi luôn có thể tự làm điều đó, tất nhiên là với sự giúp đỡ của chị thợ cắt tóc quen thuộc.
Mướp
for all the women who have made me who I am
