Mỗi tối của tôi diễn ra đơn giản: tan làm, về nhà, ăn cơm, và cùng bố mẹ ngồi trước tivi xem lần lượt hai đến ba bộ phim truyền hình. Dẫu có chiếm gần hết buổi tối mà tôi hoàn toàn có thể dành cho những việc cá nhân khác hay những cuộc vui bên ngoài, hai tiếng cùng cả nhà xem phim Việt Nam là khoảng thời gian tôi thực sự mong chờ mỗi ngày.
Nhiều khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, hẳn vẫn còn hồ nghi và thờ ơ với phim truyền hình nước nhà. Cũng dễ hiểu tâm lý đó nếu nhìn nhận một bộ phim dưới góc độ giá trị của một tác phẩm: không khó để thấy những chủ đề đã cũ mèm, những diễn biến kịch tính đến vô lý, và những hình tượng nhân vật không-thể-thương-nổi trong những bộ phim. Song, xem phim truyền hình với tôi không phải để thưởng thức và tìm hiểu văn hoá – tôi hoàn toàn có thể làm việc này ở những không gian khác với những tác phẩm được lựa chọn kỹ lưỡng theo gu thẩm mỹ cá nhân. Xem phim “giờ vàng” cùng gia đình, bên cạnh mục đích thư giãn và giải trí, còn là hoạt động chung gần như duy nhất sau mỗi ngày dài làm việc, là khoảng thời gian để mọi người cùng ngồi xuống và gắn kết.
Poster phim Người một nhà, một bộ phim mà gia đình tôi theo dõi gần đây.
Khi xem phim, tôi được lắng nghe ý kiến và quan điểm của bố mẹ về những điều đang xảy ra trên màn hình, cũng chính là những vấn đề tồn tại ngay ở ngoài xã hội. Chúng tôi cùng nói chuyện, phân tích các tình huống và cách hành xử, khen chê có chính kiến và công tâm. Nhất là với mẹ: tôi đã không ít lần cảm thấy mừng thầm trong lòng khi thấy mẹ có những góc nhìn cởi mở và hiện đại, và quan trọng là hợp với tôi. Mẹ không ngại nêu ý kiến hay đặt câu hỏi trong cuộc bàn luận bên lề những bộ phim, và đó là những câu chuyện mà tôi sẽ nhớ mãi.
“Thế nghề agency với sáng tạo nội dung là nghề gì cơ?”
Trước một vài bộ phim xoay quanh các nhân vật trẻ, mẹ đã hỏi tôi như vậy. Mẹ tôi là nhà giáo, bố là kỹ sư, cả hai đều lập nghiệp khi đất nước còn trong thời kỳ bao cấp, và chỉ quen với những nghề nghiệp và lĩnh vực công việc cơ bản, truyền thống. Nếu không có phim ảnh, truyền thông, không có những cuộc nói chuyện với tôi, mẹ sẽ khó mà hiểu được những ngành nghề mới xuất hiện trong thời gian gần đây với tốc độ phát triển chóng mặt của xã hội.
Không thể phủ nhận rằng các nhà làm phim Việt đang rất cố gắng đưa khán giả đến với những con người mới, những bối cảnh mới, những công việc mới. Nhân vật trên phim không còn chỉ làm văn phòng ở thành thị, hay cày ruộng, làm vườn ở nông thôn, mà giờ đây xuất hiện đa dạng với nghề nghiệp và trăn trở mang tính thời đại. Dẫu đặc thù ngành nghề đôi khi chưa được khắc hoạ chính xác và rõ nét, song nỗ lực làm phong phú cho phim cũng cần được ghi nhận.
Giải thích cho mẹ về những công việc này cũng chính là giúp mẹ hiểu hơn công việc của tôi. Xem phim và bàn luận về phim, mẹ không chỉ gặp những nhân vật mới mẻ, đa dạng, mà còn phần nào nhìn thấy rõ hơn tôi làm gì mỗi ngày đằng sau tên gọi “làm truyền thông”.
“Sao phụ nữ trên phim toàn tính xấu thế nhỉ?”
Gần như phim nào mẹ con tôi cùng xem cũng có một bà mẹ chỉ ở nhà làm nội trợ, hay soi mói và đưa chuyện, hoặc một người phụ nữ vì rắp tâm trả thù mà sẵn sàng làm nhiều việc sai trái, hoặc một “tiểu tam” ngang nhiên phá vỡ hạnh phúc gia đình người khác. Hay nếu không phải những mẫu nhân vật nham hiểm, thủ đoạn, thì họ lại ngây thơ đến mức ngây ngô, vô tư đến mức vô dụng, có ít sự chủ động và quyền tự quyết mà thường dựa dẫm vào nhân vật nam giới để vượt lên hoàn cảnh. Ngay cả những nhân vật được xem là mạnh mẽ, độc lập, phát triển tốt trong sự nghiệp, thì lại có phần khoa trương, phách lối, và thường xuyên gặp khó khăn trong tình yêu và cuộc sống gia đình.
“Sao lại có người đố kỵ và mưu mô đến như thế!” Mẹ tôi đã thốt lên như vậy trước nhân vật An Nhiên trong phim Trạm cứu hộ trái tim hiện đang chiếu trên truyền hình.
Các nhân vật như vậy được xây dựng một chiều, khắc sâu những khuôn mẫu giới vốn được gán cho người nữ trong xã hội: phụ nữ thì không giỏi làm kinh tế, không phải trụ cột gia đình, chỉ lo chuyện bếp núc, có sở thích ngồi lê đôi mách, nhiều chuyện và phiền phức, còn những nỗ lực để khẳng định bản thân trong công việc và sự nghiệp lại khiến cho họ trở thành những “nữ cường” khó gần và khó được yêu thương. Motif phụ nữ tranh đấu với nhau để giành giật một người đàn ông vẫn đầy rẫy, như một cách ngầm khẳng định rằng mọi bi kịch đều là do phụ nữ gây ra. Những khuôn mẫu cố hữu và tư tưởng cực đoan càng khó để được giải thoát khi những đề tài ân oán tình thù, tranh giành tài sản, mâu thuẫn liên thế hệ vẫn tiếp tục xuất hiện dày đặc, dẫn đến lối khai thác nghèo nàn, nội dung trùng lặp.
Mẹ con tôi, hay bất kỳ khán giả nào khác, đều muốn và cần được nhìn thấy những nhân vật trên phim truyền hình, cả phụ nữ và nam giới, được khắc hoạ đa dạng với nhiều chiều sâu và phức tạp trong tính cách và tâm lý, thoát khỏi những định kiến và khuôn mẫu sáo mòn.
“Xem người như này thì thú vị, nhưng xem để biết mình sẽ không sống như vậy được.”
Những tối xem phim không thể thiếu đi những lần hai mẹ con tôi cùng cười khoái chí vì một câu nói đắt giá hay một màn tranh luận đanh thép của các nhân vật, những giây phút ngọt ngào mê đắm với tình yêu của một cặp đôi trên màn hình, và những khoảng lặng đầy xúc động trước tình cảnh đáng thương của nhân vật trong phim. Có những câu trích dẫn từ phim mà chúng tôi vẫn thích thú nhắc lại nhiều ngày sau đó.
Song, những điều mà chúng tôi tâm đắc trên phim không nhất thiết là những điều có thể áp dụng trong đời sống. Nhân vật chính diện sắm vai anh hùng không-khuyết-điểm thì quá lý tưởng, người hay buông lời sắc bén rất có thể đã phải sống trong hoàn cảnh nghiệt ngã để đúc kết được những câu nói thâm sâu như vậy, còn tình yêu ngoài đời thì không thể lúc nào cũng chỉ màu hồng hoặc hoàn toàn u ám như trên phim. Cuộc sống cũng không diễn ra tuyến tính theo cấu trúc ba hồi mở đầu – phát triển – kết thúc, với những biến cố và cao trào liên tiếp.
Tuy vậy, câu chuyện trên phim cũng là tấm gương phản ánh cuộc sống đời thực. Tôi không còn quá nhỏ để mẹ phải chỉ dạy về từng cách cư xử, từng hành vi (mà thực ra từ bé mẹ tôi cũng không bao giờ chỉ đưa ra những lý thuyết suông xa vời), nên xem phim là cách để chúng tôi cùng soi chiếu lại chính mình trong những mối quan hệ, trong những vai trò khác nhau – làm mẹ, làm con, làm vợ, làm người. Sự kết nối của chúng tôi với các nhân vật trong phim và sự kết nối giữa hai mẹ con khi xem phim song hành với quá trình khám phá bản thân, tự định danh và tự nhận thức của chính tôi.
Mối quan hệ giữa tôi và mẹ có thể không giống với bất kỳ cặp mẹ con nào trên phim truyền hình, nhưng mỗi tối, chúng tôi vẫn sẽ ngồi trước màn hình dõi theo họ, cùng tận hưởng một khoảng thời gian gắn kết, trong một hoạt động mà tôi không thể làm với ai khác vui hơn là với mẹ.
Hà Thu
I write with care and kindness. I write for care and kindness to reach further.
