Nguồn: Barbara Alper / Getty Images
Trong lịch sử, luôn có những sự kiện mang tính bước ngoặt, có khả năng xoay chuyển thế cục, khơi dậy phong trào đấu tranh và góp phần đưa thế giới trở thành một nơi tiến bộ và nhân văn hơn.
Stonewall Riot là một sự kiện như vậy. Không chỉ là một cột mốc đáng nhớ của cộng đồng LGBTI+ tại Mỹ mà còn có tác động mạnh mẽ tới cộng đồng LGBTI+ trên toàn thế giới.
Những thân phận trong “bóng tối”
Thế giới những năm 50, 60 là một thế giới khắc nghiệt với cộng đồng LGBT: bị từ chối sự công nhận, bị kỳ thị, bị quấy rối, bị bắt giữ,… Trước khi Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố đồng tính không phải là bệnh nên không cần “chữa”, không thể “chữa” vào năm 1990, đồng tính đã bị liệt vào danh sách các căn bệnh tâm thần. Phải sống một cuộc đời mà ở đó, bạn cần che giấu con người thật của mình không phải là một cuộc sống dễ dàng và đơn giản, nhưng cộng đồng LGBTI+ thời đó có những cách riêng của mình để đối phó và sống sót.
Vì bị kỳ thị và cấm cản như vậy, việc vui chơi, gặp gỡ hay kết nối tại các quán bar, pub cũng rất khó khăn đối với cộng đồng. Mâu thuẫn ở chỗ, thành phố New York lại là nơi sinh sống của rất nhiều người thuộc cộng đồng LGBTI+. Bạn có thể tưởng tượng trong lòng thành phố, giữa những sự kỳ thị và đe dọa tới quyền con người, là biết bao đời sống bí mật. Các quán bar cởi mở với người đồng tính là cực kỳ hiếm hoi, vậy nên dễ hiểu nếu có quán bar nào tiếp nhận người đồng tính, người chuyển giới, drag queens, đó sẽ là nơi gặp gỡ thường xuyên của cả cộng đồng.
Năm 1969, các nhà hoạt động đã buộc cơ quan quản lý rượu của bang New York hủy bỏ chính sách cấm cấp giấy phép bán rượu cho các quán bar đồng tính. Tuy nhiên, luật pháp vẫn cấm các hành động thân mật (ôm hôn, nhảy,…) giữa hai người cùng giới. Nếu như bị phát hiện bởi cảnh sát, chủ quán sẽ bị thu hồi giấy phép bán rượu. Nhiều chủ quán, trong đó có những bên liên quan đến các tổ chức tội phạm, đã nhanh chóng nhìn thấy cơ hội kinh doanh việc phục vụ nhóm khách hàng đồng tính nam. Họ “bôi trơn” cánh cảnh sát nhằm tránh các cuộc đột kích vào quán để quấy rối, bắt bớ và giam giữ những người đồng tính, chuyển giới hay drag queens.
Stonewall là một trong những ít quán bar đón tiếp cộng đồng LGBTI+. Nằm tại Greenwich Village – trung tâm của cộng đồng LGBTI+ New York thời đó, Stonewall là một quán bar với không gian tối tăm, tồi tàn, không có nước sạch. Nhưng điều đó cũng không ngăn cản những người trong cộng đồng kéo đến. Đó là nơi mà mọi người có thể có chút ít tự do so với thế giới bên ngoài cánh cửa, để cùng nhau nhảy múa, cùng nhau trò chuyện, trao nhau những nụ hôn, để được là chính mình bên cạnh cộng đồng của mình.
Khi hình dung về Stonewall, tôi thường nghĩ đến một không gian tối tăm và thế giới bên ngoài đầy hiểm họa. Trái lại, trong chính không gian đó lại chứa đựng những ánh sáng của hy vọng, của yêu thương, bao dung, của những niềm vui sướng khi được tự do là chính mình.
Con giun xéo lắm cũng quằn
Trong bối cảnh thế giới khi đó, dĩ nhiên không có chuyện cảnh sát chịu nhắm mắt làm ngơ Stonewall. Khi vừa bước qua ngày 28 tháng 6 năm 1969, cảnh sát ập vào Stonewall và sử dụng vũ lực để gây sự, bắt bớ và quấy rối. Nhưng lần này, mọi chuyện trở nên khác biệt. Đám đông không chịu đựng nữa. Họ đứng dậy và sử dụng mọi thứ họ có để phản kháng.
Cuộc nổi dậy lan ra phía ngoài quán bar, trở thành một cuộc biểu tình mạnh mẽ kéo dài trong năm ngày tiếp theo, thu hút hàng trăm nghìn người tham gia. Khó có thể xác định được ai là người đầu tiên đứng lên thực hiện phản kháng với cảnh sát, nhưng tôi có thể phần nào tưởng tượng từ sự mệt mỏi, phẫn nộ, sợ hãi, đau đớn khi phải sống một cuộc đời trong “bóng tối”, đã bùng lên một ngọn lửa đấu tranh can đảm và mạnh mẽ. Không có người đứng đầu, không được lên kế hoạch trước, tất cả giống nhau ở chỗ là trong cùng một thời điểm, họ quyết định “Thế là đủ rồi” và biểu tình.
Stonewall Riot đã ra đời trong hoàn cảnh như thế. Đây là bước ngoặt mang tính cách mạng thúc đẩy phong trào vận động quyền cho cộng đồng LGBTI+ tại Mỹ và truyền cảm hứng cho cộng đồng LGBTI+ trên thế giới.
Sau sự kiện Stonewall, người đồng tính ở thành phố New York phải đối diện với một thử thách là tạo nên một cộng đồng thống nhất từ những người thuộc các giới tính, giai cấp và thế hệ khác nhau. Tháng 7 năm đó, Mặt trận Giải phóng Đồng tính (Gay Liberation Front) ngay lập tức được thành lập. Trong vòng 6 tháng tiếp theo, ba tờ báo ra đời nhằm ủng hộ người đồng tính.
Các nhà hoạt động đã sáng lập nhiều tổ chức vì quyền của cộng đồng – những tổ chức mà đến nay vẫn hoạt động, có thể kể đến Human Rights Campaign, National LGBTQ Task Force, Log Cabin Republicans, Lambda Legal.
Năm 1970 – tròn một năm sau sự kiện Stonewall Riot, một cuộc diễu hành Tự Hào đã được tổ chức, với tên gọi là “Christopher Street Liberation Day March”. Cột mốc đó tiếp tục là mở đường cho những cuộc diễu hành Tự hào trên khắp thế giới vào thời điểm tháng 6 đến tháng 9.
Hình dung về một thế giới tốt đẹp hơn
Nguồn: Sara Rampazzo | Unplash
Stonewall Riot không phải là lần đầu tiên cộng đồng LGBTI+ có sự phản kháng nhưng là một trong những cột mốc lịch sử, mở ra một chặng đường mới cho hành trình đấu tranh vì quyền và bình đẳng cho cộng đồng LGBTI+.
Tôi nhớ như in cảm xúc của mình khi lần đầu tiên đọc về sự kiện Stonewall Riot: phẫn nộ, xót xa rồi chuyển thành cảm phục, biết ơn và tự hào (Tự Hào – đúng như tinh thần mà Pride Month truyền tải). Những con người sinh sống trước tôi hàng chục năm, trong một thời điểm hoàn toàn khác với hiện tại, chẳng có bất cứ kết nối máu mủ gì, nhưng lại có một kết nối tinh thần mạnh mẽ đến thế. Cộng đồng LGBTI+ sẽ ra sao, thế giới có thể khác bao nhiêu nếu như những người trong quán bar Stonewall ngày hôm đó không quyết định đứng lên và phản kháng?
Thế giới đã có nhiều tiến bộ hơn kể từ sự kiện Stonewall Riot nói riêng và lịch sử kỳ thị cộng đồng LGBTI+ nói chung. Tôi viết bài này với lòng tri ân những thế hệ đi trước của cộng đồng LGBTI+ tại Việt Nam và trên khắp thế giới, những người đã đặt nền móng cho sự đổi thay, đã dũng cảm tiến lên phía trước, đấu tranh cho sự thay đổi và quyền con người. Stonewall Riot là một trong hàng ngàn những nỗ lực khác của cộng đồng, và tất cả đều là nguồn cảm hứng và động lực để chúng ta tiếp tục giương cao lá cờ Tự Hào và quyền được sống tự do với chính bản thân mình.
hereiaman (An)
A writer living in chaos, swimming among the unknown, having an appetite for knowledge and craving for freedom.
