Vào đúng 6 giờ chiều ngày 10 tháng 10 (theo giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã chính thức công bố giải Nobel Văn học năm 2024 thuộc về nữ nhà văn Han Kang. Đây không chỉ là mốc son trong lịch sử văn học Hàn Quốc với khát khao được công nhận trên bản đồ văn học quốc tế mà còn là sự tôn vinh xứng đáng cho những cống hiến của một tác giả nữ tài năng.
Tiếng nói văn chương từ Gwangju đến thế giới
Han Kang sinh năm 1970 tại thành phố gắn liền với “vết sẹo hơn 4 thập kỷ của Hàn Quốc” – cuộc thảm sát Gwangju năm 1980. Những ký ức đầy ám ảnh từ thời thơ ấu đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các tác phẩm văn chương của bà, đặc biệt là tiểu thuyết Bản chất của người (Human Acts, 2014), trong đó Han Kang đã khắc họa những chấn thương lịch sử của dân tộc một cách đau đớn nhưng đầy vi tế.
Tiểu thuyết Người ăn chay (The Vegetarian, 2011) là tác phẩm đầu tiên của Han Kang được dịch sang tiếng Anh và đã giành giải Man Booker International Prize vào năm 2016. Tiểu thuyết tiếp tục được trao giải Malaparte năm 2017 tại Italy, giải San Clemete tại Tây Ban Nha năm 2019. Đây là câu chuyện về một người phụ nữ Hàn Quốc từ bỏ việc ăn thịt sau một giấc mơ kinh hoàng và bị gia đình ruồng bỏ vì hành động này. Cuốn tiểu thuyết mang đậm màu sắc nữ quyền, là sự phản kháng của phụ nữ trước những áp lực xã hội, một chủ đề đã trở thành đặc trưng trong các tác phẩm của Han Kang.
Dù nhiều thành tựu lớn lao trong sự nghiệp văn chương, Han Kang vẫn giữ lối sống dung dị và khát khao cống hiến qua từng con chữ một cách thầm lặng. Bà từng chia sẻ rằng: “Điều tốt nhất có lẽ là ẩn mình trong phòng và bắt đầu viết ngay khi có thể”. Và giờ đây, với giải Nobel Văn học 2024, Han Kang đã thực sự mang tiếng nói văn chương của một người phụ nữ, của một dân tộc vang xa trên thế giới.
Văn học và tiếng nói của phụ nữ
Trong quá khứ, người Hàn Quốc từng bị Nhật Bản xâm lược và trong khoảng thời gian ấy, họ bị cấm nói, cấm viết và cấm sử dụng chính ngôn ngữ của mình. Sau nhiều nỗ lực, người Hàn đã kiên cường bảo tồn được ngôn ngữ dân tộc và luôn khát khao về sự thừa nhận ngôn ngữ dân tộc mình, đặc biệt là trong văn chương. Đến nay, “ngôn ngữ” ấy đã được thừa nhận một cách đầy vẻ vang với Han Kang là người đại diện. Trong sâu thẳm mọi dân tộc, khát khao thừa nhận ngôn ngữ không chỉ là con chữ, là tiếng nói của dân tộc ấy mà còn là sự khẳng định quyền của con người, đặc biệt là quyền của phụ nữ khi họ tự do thể hiện bản sắc và tư tưởng.
Theo Viện Hàn lâm Thụy Điển, Han Kang được trao giải Nobel Văn học 2024 vì “tác phẩm văn xuôi đầy chất thơ mãnh liệt, đối diện với những tổn thương lịch sử và phơi bày sự mong manh của đời người”. Trong các tác phẩm của mình, Han Kang đã khéo léo sử dụng văn chương như một công cụ để đối diện với lịch sử, không phải bằng cách phán xét mà bằng sự đồng cảm sâu sắc và nỗ lực hiểu rõ những trải nghiệm đau thương của con người. Đây là một thông điệp đầy sức mạnh, đặc biệt đối với những quốc gia có quá khứ đau thương như Việt Nam, nơi những ký ức lịch sử vẫn còn gây ám ảnh. Cha bà – nhà văn kỳ cựu Han Seung Won tự hào nhận xét: “Kang khắc họa bi kịch một cách sâu sắc, buồn bã nhưng cũng thật đẹp đẽ”.
Văn chương của Han Kang không chỉ nói về sự kháng cự của phụ nữ trước những quy chuẩn xã hội, mà còn là sự phản ánh của những cuộc đấu tranh nội tại. Những nhân vật nữ trong tác phẩm của bà thường đối diện với những cuộc xung đột tâm lý sâu sắc, nơi họ tìm kiếm sự tự do cho chính mình giữa những áp lực xã hội. Ngôn ngữ văn chương của Han Kang vừa tàn khốc, vừa đẹp đẽ. Văn chương của bà phản ánh những phức cảm đa dạng: từ chấn thương tập thể đến cá nhân, song luôn chứa đựng dòng chảy tính nữ đầy ắp sự chữa lành.
Đọc Han Kang tại Việt Nam
Tính đến 2024, đã có ba tác phẩm của Han Kang được dịch và xuất bản tại Việt Nam là Người ăn chay (2011), Bản chất của người (2019) và Trắng (2021). Các tác phẩm này nhận được sự đón đọc nhiệt tình và những phản hồi tích cực từ độc giả và giới chuyên môn.
Độc giả Việt Nam tiếp nhận tác phẩm của Han Kang dễ tìm thấy sự đồng cảm sâu sắc, bởi các chủ đề vị nhân sinh mà bà khai thác rất gần gũi với trải nghiệm cá nhân và xã hội. Các tác phẩm của bà cũng mở ra góc nhìn mới về giá trị của nhân quyền, tự do và khả năng tự quán chiếu, tự nhận thức bên trong mỗi người, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại đầy biến động. Những điều này hứa hẹn một tương lai đầy triển vọng với nhiều ấm phẩm chất lượng được dịch và xuất bản, mở rộng tầm ảnh hưởng của văn học Hàn Quốc và gợi mở thêm nhiều thảo luận, nghiên cứu xoay quanh các vấn đề này tại Việt Nam.
Han Kang và giải Nobel Văn học 2024 không chỉ là một dấu mốc quan trọng trong văn học thế giới mà còn là tiếng nói mạnh mẽ cho nữ quyền và quyền tự do của mỗi cá nhân. Với thành công này, bà không chỉ khẳng định giá trị văn chương của cá nhân mà còn truyền cảm hứng cho những giấc mơ lớn của phụ nữ trên toàn thế giới, đặc biệt là phụ nữ Việt Nam, trong hành trình khẳng định tiếng nói và giá trị của riêng mình, phá vỡ mọi rào cản để làm nên những điều phi thường.
Giàu Dương
Tác giả sách, người nghiên cứu văn chương, một GenZ sáng tạo nội dung đa phương tiện và cố vấn viết lách, nghệ thuật kể chuyện cho cá nhân, doanh nghiệp.
