Mẹ tôi – với tất cả sự kính trọng và yêu thương dành cho chồng – vẫn luôn thầm thì nhỏ to với tôi rằng bố tôi chính là hình mẫu một người đàn ông trí thức của thế hệ trước, lớn lên trong một xã hội gia trưởng. Mẹ vẫn bảo, nếu không có mẹ con tôi ở bên, liên tục mở mang cho bố những thông tin và góc nhìn mới, hẳn bố sẽ không được cởi mở như bây giờ, mà vẫn còn giữ nhiều điều cố hữu trong suy nghĩ, giống như nhiều người ở cùng độ tuổi và địa vị.
Song khi lớn lên, tôi nhận ra rằng cũng từ bố mà tôi học được nhiều điều để soi chiếu lên hành trình tìm hiểu và đấu tranh vì bình đẳng giới của mình. Bố có thể chưa từng và sẽ không bao giờ để tâm đến nữ quyền, nhưng chính những hành động thường nhật của bố cho tôi biết rằng những thay đổi tích cực về vai trò và khuôn mẫu giới vẫn đang âm thầm diễn ra trong cuộc sống hằng ngày.
Việc nhà không của riêng ai, và làm việc nhà không phải chuyện để tung hô
Trong gia đình tôi, ai cũng làm việc nhà. Bố mẹ hay anh em tôi đều chủ động làm những việc mà chúng tôi cảm thấy cần thiết để sắp xếp nhà cửa và duy trì cuộc sống gọn gàng, thoải mái. Các đầu việc không được phân chia, vì bản thân việc phân chia như vậy đã ngầm áp đặt rằng việc nhà là trách nhiệm, trong khi đó là điều ai cũng nên làm để có không gian sống như ý muốn. Chúng tôi chọn làm những phần việc phù hợp với mình, không phân định việc nào là của riêng ai: mẹ tôi nấu ăn ngon và đi làm về sớm nhất nên sẽ đứng bếp, tôi mỗi khi thấy lớp bụi trên sàn nhà hơi “ngứa mắt” thì có thể lấy chổi quét đi, còn ai đi tắm đầu tiên thì người đó tự động đi thu quần áo từ dây phơi.
Riêng bố tôi tự nhận hết mọi công việc liên quan đến giặt giũ và dọn dẹp sâu, đơn giản vì bố là người sạch sẽ, ngăn nắp nhất nhà, lại có những cách bài trí, sắp xếp mà chỉ bố mới làm được như ý muốn. Bố còn có biệt tài cắm hoa, cứ đến sinh nhật của thành viên nào trong nhà là sẽ có ngay một lọ hoa đúng mùa đặt trên bàn phòng khách. Bố tôi cũng ngâm giấm tỏi rất ngon, nhiều khi dành cả buổi lụi hụi bóc tỏi trong bếp để ngâm vào những lọ giấm xinh xinh, để ăn ở nhà và còn mang cho họ hàng nữa.
Không ít người khi thấy bố tôi chăm làm việc nhà thì xuýt xoa khen ngợi, cũng giống như cách mọi người vẫn đăng những bài viết dài thượt trên mạng xã hội ca tụng những ông chồng “quốc dân” rửa bát, quét nhà. Những lời khen ấy cũng vui và dễ thương, nhưng chúng cũng nhắc nhở rằng khoảng cách giới vẫn còn tồn tại. Trong khi nhiều hy sinh, nỗ lực của phụ nữ bị coi là hiển nhiên, tại sao đàn ông lại được tung hô từ những điều nhỏ nhất?
Đáp lại những lời khen của mọi người, bố tôi thường chỉ cười xoà. Với bố, ai làm tốt việc gì thì làm việc đó, nhất là với những việc chung. Cùng vun đắp cho cuộc sống của mình và những người thân yêu bằng những điều mình làm được, làm giỏi, thì chẳng đi đâu mà thiệt.
Giữ gìn quan hệ với họ hàng và tiếp nối truyền thống gia đình không phải trách nhiệm của riêng con trai
Nếu đếm hết những lần cùng bố đi các đám cúng giỗ, đi thăm họ hàng, hay những chuyến về quê tảo mộ, có lẽ tôi đã có mặt nhiều hơn hẳn anh trai tôi. Hè vừa rồi khi tôi đi thực tập ở thành phố khác, bố cũng kết nối, gửi cho tôi số điện thoại của những người họ hàng xa quê đi lập nghiệp ở nơi đó, nhắc tôi qua chào hỏi và gặp gỡ. Mỗi lần tôi đi chơi hay đi công tác ở tỉnh xa, bố cũng ngỏ ý muốn tôi đến thăm những người bà con ở đó. Bạn bè thấy tôi đi vòng vòng thành phố “nhận họ” thì lấy làm lạ, nhưng tôi hiểu đó là cách bố muốn đứa con gái của bố tiếp nối sợi dây tình cảm máu mủ, ruột rà, vì với bố, mối liên kết gia đình, họ hàng vẫn khó có thể thay thế được.
Ở nhiều gia đình, dòng tộc, việc thờ cúng tổ tiên, quan hệ họ hàng nghiễm nhiên được coi là việc của con trai trong nhà. Họ sợ “con gái là con người ta” – sau này gả đi thì cũng không còn ở nhà để phụng dưỡng, chăm lo cho chính gia đình mình, nên chỉ có con trai mới là người đảm nhận những trọng trách mang tính liên thế hệ ấy. Bố tôi không bao giờ nghĩ như vậy, vì con nào cũng là con, gái hay trai cũng là người nhà mình. Lịch sử, quá khứ của gia đình, lòng kính trọng, biết ơn với ông bà, tổ tiên, những tình cảm ruột thịt – tất cả những giá trị gia đình, bố đều dạy cả hai anh em tôi, không phân biệt con trai hay con gái.
Nhưng điều làm tôi bất ngờ và ngưỡng mộ ở bố nhất, chính là khi bố dám cắt đứt quan hệ với những người họ hàng chỉ mang lại rắc rối, phiền toái, tổn thương. Bố không vì danh nghĩa “người nhà” mà cố công gây dựng những mối quan hệ không lành mạnh, tiếp tay cho những người có ý đồ không tốt. Ngược lại, anh em tôi cũng luôn được nghe bố kể về những người bạn mà bố hết mực trân trọng: những người anh em chí cốt, dẫu không chung huyết thống, nhưng còn gắn bó và tương trợ lẫn nhau hơn cả người cùng một nhà.
Việc dám buông bỏ những mối quan hệ vốn là thân cận nhưng lại không lành mạnh, không tốt cho mình, mà thay vào đó là ưu tiên những người thực sự thân thiết, nhiệt tình, đáng trân quý, theo tôi, là một hành động mang nhiều tính trao quyền. Ta được quyền lựa chọn làm điều gì, gắn bó với ai là vì chính bản thân muốn làm, không phải vì những yếu tố văn hoá, xã hội hay “người ta” thúc giục mình phải làm như vậy.
Ai cũng xứng đáng có cơ hội để phát triển bản thân
Ký ức của tôi từ những ngày còn bé gắn liền với hình ảnh bố đưa đi học, hết học chính khoá lại đến các lớp học thêm, năng khiếu. Tôi chưa bao giờ bị bố mẹ ép buộc phải học thêm môn này, đăng ký lớp kia, nhưng mọi sở thích và lựa chọn về học tập của hai anh em đều được bố mẹ ủng hộ, từ những lớp đàn, lớp vẽ ngày bé, cho đến môn chuyên ở phổ thông và ngành học đại học. Trong gia đình tôi, có một điều chắc chắn: bố mẹ sẽ luôn đầu tư cả tài chính lẫn thời gian vào giáo dục, sẵn sàng tạo điều kiện để chúng tôi theo đuổi mọi dự định.
Bố không bao giờ dùng giới tính để nói với chúng tôi nên học môn gì, theo đuổi ngành nghề, lĩnh vực gì. Chỉ cần chúng tôi bày tỏ ham thích và mong muốn, bố sẽ đáp ứng và giúp chúng tôi có được những cơ hội xứng đáng. Là dân kỹ thuật, bố cũng không hề áp đặt cho con trai phải học các môn khoa học tự nhiên rồi lựa chọn những ngành công nghệ, kỹ thuật hóc búa, thời thượng. Hai anh em tôi đều có khả năng ngoại ngữ, lại ham mê tìm hiểu các vấn đề chính trị – xã hội, nên quyết tâm xây dựng con đường học vấn và sự nghiệp theo định hướng này. Cả nhà giờ chỉ có một mình bố là kỹ sư, nhưng bố vẫn vui vì chúng tôi đã tìm được hướng đi phù hợp, dẫu cho bố có hiểu chúng tôi đang làm gì mỗi ngày hay không.
Ngoài mái tóc thưa, cái mũi tẹt và tính sạch sẽ, tôi biết sự ham học hỏi và thái độ cởi mở, cầu tiến với tri thức cũng là thừa hưởng từ bố. Anh em tôi lớn lên có bố là hình mẫu: bản thân bố cũng không để mình tụt hậu, luôn tìm tòi nghiên cứu, luôn tìm kiếm những cơ hội đi đây đi đó để mở mang, dù là trong chuyên môn hay những lĩnh vực khác, chỉ để làm mới mình và thoả đam mê.
Thước đo thành công duy nhất của bố với hai anh em tôi là niềm hạnh phúc và sự thoả mãn. Bố hiểu rằng với chúng tôi, ở thời điểm này không gì quan trọng hơn là có một sự nghiệp nơi chúng tôi thấy vui mỗi ngày đi làm và hài lòng với những gì mình đạt được. Bố vẫn là bố, nên có thể chẳng gạt đi được những nỗi lo về vị trí của chúng tôi trong tương lai, hay khả năng ổn định tài chính cho cuộc sống sau này, nhưng không vì những nỗi lo ấy mà áp đặt lại lên chúng tôi một thước đo giá trị nào khác – về kế hoạch hôn nhân, về dự định xây dựng gia đình, hay về của cải tích luỹ.
Kết
Giống như bố tôi, những ông bố ngày nay đã và đang nuôi dạy những cô con gái tự tin, mạnh mẽ, những cô gái lớn lên với niềm tin rằng họ có thể đạt được những điều họ mong muốn. Song thế giới không chỉ có bố và con, mà còn có nhiều bất công và khoảng cách ngoài xã hội, ở trường học, ở chỗ làm hay trong những mối quan hệ. Chính vì thế, những người cha có con gái nắm một vị thế rất quan trọng để trở thành động lực cho những thay đổi rộng lớn hơn, tích cực hơn vì một thế giới bình đẳng cho phụ nữ và trẻ em gái. Những cô con gái tin tưởng và truyền cảm hứng cho họ, còn những người đàn ông khác sẽ lắng nghe họ.
Ai đó có thể nói làm việc nhà hay không phân biệt đối xử nên là điều tối thiểu, và những biểu hiện đó cũng chẳng đóng góp quá nhiều cho một tương lai bình đẳng cho nữ giới. Tôi hiểu những chặng đường đầy khó khăn mà chúng ta phải vượt qua để đấu tranh vì quyền nữ, nhưng cũng tin vào sự ghi nhận xứng đáng dành cho những điều tốt đẹp nhỏ bé, những thay đổi tích cực hằng ngày ở quanh ta.
Bố tôi hẳn vẫn sẽ chẳng bao giờ hô hào bình đẳng giới, hay cùng bàn luận với tôi những định nghĩa và góc nhìn về nữ quyền. Bố cũng vẫn sẽ đôi lần cau mày khi mẹ và tôi mổ xẻ một nhân vật mà chúng tôi cho là có “tính nam độc hại” mà cả nhà cùng thấy trên phim. Sẽ còn nhiều cuộc thảo luận chúng tôi phải có với nhau, để hiểu hơn về những góc nhìn từ hai thế hệ mà ở giữa có không ít những khoảng cách.
Trên hết, bố dạy tôi lớn lên vững vàng, độc lập, có hiểu biết và lập trường nhưng cũng đầy yêu thương và trắc ẩn. Những giá trị đó là cốt lõi cho niềm tin và nỗ lực vì một cuộc sống bình đẳng.
Hà Thu
I write with care and kindness. I write for care and kindness to reach further.
